Cuma, toplumsal ritüellerin bir parçası olarak bireyleri ortak değerler etrafında bir araya getiren, dayanışmayı güçlendiren bir gündür.
Haftanın bu özel günü, sadece inançların ifadesi değil, aynı zamanda toplumun sosyal dokusunu onarma, birlik ve paylaşım duygusunu pekiştirme fırsatıdır.
Cuma, bireyin kendisiyle, çevresiyle ve toplumsal sorumluluklarıyla yüzleştiği, yenilendiği bir zaman dilimi olarak anlam kazanır.
Bu perspektifle, bugünün bizlere getirdiği ortak iyilikleri paylaşarak daha güçlü bir toplumsal bağ kurmak dileğiyle...
VAKT-İ ŞERİF, SEBEB-İ GUFRAN, ALEME BAYRAM OLA AYDINLATAN CUMALAR.
Cuma günü, yalnızca Cuma namazını eda ettiğimiz bir gün değil; aynı zamanda vicdanımızı, adalet duygumuzu ve insanlığa bakışımızı yeniden muhasebe ettiğimiz müstesna bir zamandır. Belki de bugün kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur.
Bir İnsan Ne Zaman İnsan Sayılır?
İnsanlık tarihinin en eski ve en rahatsız ediği sorularından biri şudur. Bir insanın değeri nereden gelir?
İlk bakışta cevabı kolay görünür. İnsan olduğu için değerlidir. İnsan olduğu için saygıyı hak eder. İnsan olduğu için yaşama hakkına sahiptir.
Fakat tarih bize, insanların bu cevabı hiçbir zaman tam anlamıyla kabul edemediklerini gösterir. Çünkü insanlık tarihi, bir bakıma bazı insanları diğerlerinden daha az insan saymanın tarihidir.
Toplumlar eşitlik fikrini sever, fakat eşitliği yaşamaktan çoğu zaman çekinir. Çünkü eşitlik yalnızca bir hukuk ilkesi değil, aynı zamanda vicdani ve ahlaki bir bakış biçimidir. Karşımızdaki insanın: dini, mezhebi, etnik kökeni, kültürü, dili, ideolojisi, siyasi görüşü ne olursa olsun bizimle aynı değere sahip olduğunu kabul etmeyi gerektirir.
Oysa insan zihni çoğu zaman hiyerarşiler üretmeye eğilimlidir. Daha üstün olanlar, daha değerli olanlar ve daha az değerli görülenler oluşturur. Bu ayrımlar bazen din adına, bazen milliyet adına, bazen mezhep adına, bazen sınıf adına, bazen de ideoloji adına yapılır. İsimleri değişir, fakat soru hep aynı kalır.
Kim tam anlamıyla insandır?
Hiçbir baskı sistemi insanı bir gecede insanlığından mahrum bırakmaz. Önce küçük ayrımlar üretir. Sonra bu ayrımlar normalleşir. Ardından insanlar birbirlerini etiketlerle tanımaya başlar. Bir süre sonra ise insan görülmez, yalnızca kimliği görülür.
İşte ötekileştirme tam da burada başlar.
Oysa insan hakları düşüncesinin özü şudur: İnsan hakları yalnızca bize benzeyenlerin değil, bizden farklı olanların da hakkıdır. Çünkü hak, çoğunluğun lütfu değil; insan olmanın doğal sonucudur.
Dünyanın hangi coğrafyasında yaşarsa yaşasın, hangi dine, mezhebe, etnik kimliğe, kültüre veya düşünceye sahip olursa olsun; hiç kimsenin yaşam hakkı, onuru ve özgürlüğü tartışılamaz. Gerçek medeniyet, kendimize benzeyenleri korumakta değil; bizden farklı olanların da güven içinde yaşayabildiği bir düzen kurabilmektedir.
Bugün de geçmişte olduğu gibi dünyanın bir çok yerinde insanlar birbirlerine düşman edilmektedir. Bazen din adına, bazen mezhep adına, bazen etnik kimlik, bazen ideoloji, bazen de siyasi çıkarlar uğruna...
Oysa çoğu zaman kavga edenler, kavanozun içindekilerdir.
Eski bir benzetmede anlatıldığı gibi; bir kavanozun içine kırmızı ve beyaz karıncalar konulduğunda, kavanoz sabit kaldığı sürece birbirlerine zarar vermezler. Fakat dışarıdan görünmeyen bir el kavanozu sallamaya başladığında karıncalar birbirlerine çarpar, birbirlerini suçlar ve birbirleriyle savaşırlar. Hiçbiri, asıl sebebin birbirleri olmadığını fark edemez.
Çünkü sorun, kavanozun içindekilerde değil; kavanozu sallayan eldedir.
İnsanlık tarihi de ne yazık ki bunun sayısız örneğiyle doludur. Nice toplumlar, birbirlerinden nefret ettikleri için değil, korkuları, önyargıları ve çoğu zaman başkalarının yönlendirmeleriyle birbirlerine düşman edilmişlerdir.
Sömürgecilik politikaları, etnik çatışmalar, mezhep savaşları, ırkçılık, ayrımcılık, soykırımlar ve yakın tarihte farklı coğrafyalarda yaşanan büyük insani trajediler, insanların birbirini "Öteki" olarak görmeye başlamasının nelere yol açabileceğini acı biçimde göstermektedir.
İnsanlık, farklılıklarımızı çatışma sebebi değil; zenginlik olarak görebildiği gün gerçek anlamda huzura yaklaşacaktır.
Çünkü hayatın yükünü çoğu zaman en görünmez insanlar taşır. Şehirleri inşa edenler, toprağı işleyenler, çocuk yetiştirenler, alın teriyle yaşayanlar...
Tarih boyunca emek övülmüş; fakat emekçinin değeri aynı ölçüde teslim edilmemiştir.
Belki de insanın en büyük ahlaki sınavı burada başlar.
Karşımızdakini doğduğu yere göre mi değerlendireceğiz; yoksa karakterine göre mi?
Kimliğine göre mi hüküm vereceğiz; yoksa insanlığına göre mi?
Etiketler kolaydır. İnsanı tanımadan yargılamayı sağlar. Oysa adalet, etiketlere değil; insana bakabilmektir.
Ahlakın özü de budur.
Ahlak, önce insanı gerçekten görebilmektir. Bir kimliğin, bir grubun, bir ideolojinin ya da bir önyargının arkasına saklanmadan görebilmek...
Çünkü bir insana verilebilecek ilk adalet, onun insanlığını teslim etmektir.
Bugün bize düşen görev; kavanozun içinde birbirimizle kavga etmek değil, kavanozu kimin ve neden salladığını sorgulayacak feraseti gösterebilmektir.
Unutmayalım ki:
Bir toplumun büyüklüğü, güçlü olanlara gösterdiği saygıyla değil; en zayıf, en farklı ve en yalnız insanın hakkını ne kadar koruyabildiğiyle ölçülür.
Sonunda soru yine aynı yerde durmaktadır:
Bir insan ne zaman insan sayılır?
Tarih boyunca buna farklı cevaplar verildi.
Soylu olduğu için...
Zengin olduğu için...
Aynı dinden olduğu için...
Aynı mezhepten olduğu için...
Aynı etnik kimlikten olduğu için...
Aynı ideolojiden olduğu için...
Fakat bütün bu cevaplar, tarihin vicdanında birer birer çöktü.
Geriye yalnızca tek bir hakikat kaldı:
İnsan, insan olduğu için insandır.
Rabbim bizlere; hiçbir insanı kimliğinden dolayı ötekileştirmeyen, adaleti yalnız kendimiz için değil herkes için isteyen, farklılıkları çatışma sebebi değil rahmet vesilesi olarak görebilen bir vicdan nasip etsin.
Siyamettin Şentürk
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder